Badanie krwi na czczo to pobranie po 8-12 godzinach bez posiłku. Warunek dotyczy przede wszystkim glukozy, insuliny i żelaza, ale laboratoria zalecają go także przy morfologii, żeby wyniki z kolejnych lat dało się porównać. Lipidogram według wytycznych EAS/EFLM z 2016 roku nie wymaga postu, a TSH, ferrytynę i witaminę D można oznaczać po lekkim śniadaniu. W praktyce o tym, czy badanie robi się na czczo, decyduje cała lista zleceń: jeśli jest na niej choć jedno badanie wymagające postu, całe pobranie planuje się rano przed jedzeniem.
Co znaczy „na czczo" i ile godzin nie jeść
Na czczo to 8-12 godzin bez posiłku przed pobraniem. Laboratoria pobierają krew między 7:00 a 10:00, więc ostatni posiłek zjada się poprzedniego dnia do 18:00. Woda jest dozwolona, a laboratoria zalecają wypić szklankę wody przed pobraniem, bo nawodnienie ułatwia pobranie krwi. Niedozwolone są kawa, herbata, soki oraz napoje słodzone i gazowane. Szklanka czystej wody nie łamie postu i nie wpływa na wynik glukozy.
Które badania robi się na czczo
Glukoza to najważniejsze z badań wymagających postu, bo wartość na czczo jest punktem odniesienia dla rozpoznania stanu przedcukrzycowego i cukrzycy. Insulina również wymaga czczo, dlatego oba oznaczenia robi się zwykle z jednego pobrania. Żelazo bada się na czczo, a suplementy żelaza odstawia się 2-3 dni przed pobraniem. Morfologia nie wymaga postu, ale laboratoria zalecają ją na czczo dla porównywalności wyników.
| Badanie | Czy na czczo |
|---|---|
| Glukoza | tak, najważniejsze |
| Insulina | tak |
| Żelazo | tak, suplementy odstawione 2-3 dni wcześniej |
| Morfologia | zalecane dla porównywalności |
| Lipidogram | nie wymaga; przy trójglicerydach powyżej 175 mg/dl powtórka na czczo |
Lipidogram według wytycznych EAS/EFLM z 2016 roku nie wymaga czczo. Wyjątkiem jest wynik trójglicerydów powyżej 175 mg/dl, który powtarza się na czczo, żeby wykluczyć wpływ ostatniego posiłku.
Które badania można zrobić po posiłku
TSH nie wymaga postu, ale krew pobiera się rano między 7:00 a 9:00, bo hormon ma rytm dobowy i wynik z popołudnia trudno porównać z porannym sprzed roku. Biotyna z suplementów zaburza oznaczenie TSH, dlatego przed badaniem zgłasza się ją w punkcie pobrań. Witamina D, oznaczana jako 25(OH)D, nie wymaga czczo, lekki posiłek jest dozwolony, a suplementów witaminy D nie odstawia się przed pobraniem. Ferrytyna również nie wymaga czczo i nie ma rytmu dobowego, ale nie oznacza się jej w trakcie infekcji, bo stan zapalny zawyża wynik.
Jak zaplanować jeden poranek na kilka badań
Jeśli na liście zleceń jest choć jedno badanie na czczo, całe pobranie robi się na czczo rano. Pobranie o tej samej porze co rok daje porównywalne wyniki, bo część parametrów zmienia się w ciągu doby. Przed badaniem żelaza planuje się dzień bez intensywnego treningu. Raz w roku od 2022 robię morfologię, ferrytynę, TSH i witaminę D jednego dnia rano, na czczo i o tej samej porze co rok, a żelazo dokładam tylko w dzień bez treningu.
Co psuje wynik badania na czczo
Posiłek albo słodki napój przed pobraniem podnosi glukozę i trójglicerydy, a tabletka z żelazem podnosi żelazo w surowicy. Kawa jest napojem niedozwolonym, nawet bez cukru i mleka. Wynik glukozy po śniadaniu nie nadaje się do porównania z normą na czczo i badanie trzeba powtórzyć. Przy cukrzycy i lekach przyjmowanych na stałe zasady postu ustala lekarz prowadzący.
Tekst nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Przy cukrzycy i lekach na stałe zasady postu ustala lekarz.