Poziom witaminy D bada się jako stężenie 25(OH)D we krwi. U dorosłych za zakres docelowy uznaje się 30-50 ng/ml. Poniżej 30 ng/ml stężenie jest niewystarczające, poniżej 20 ng/ml zaczyna się niedobór, a powyżej 100 ng/ml toksyczność. Badanie robi się przed pierwszą suplementacją, po około trzech miesiącach od jej startu i raz w roku, gdy wynik jest w normie. W sieciowym laboratorium kosztuje 99 zł, a wynik przychodzi w jeden dzień roboczy.
Normy witaminy D w ng/ml i nmol/l
Badanie mierzy stężenie 25-hydroksywitaminy D, czyli 25(OH)D, która powstaje w wątrobie z witaminy D dostarczonej ze skóry i z pożywienia. Wynik podaje się w nanogramach na mililitr (ng/ml) albo w nanomolach na litr (nmol/l), a przelicznik między jednostkami to 1 ng/ml = 2,5 nmol/l.
| 25(OH)D w ng/ml | 25(OH)D w nmol/l | Interpretacja |
|---|---|---|
| 0-10 | 0-25 | ciężki niedobór |
| 10-20 | 25-50 | znaczny niedobór |
| 20-30 | 50-75 | stężenie niewystarczające |
| 30-50 | 75-125 | optymalne |
| 50-100 | 125-250 | wysokie |
| powyżej 100 | powyżej 250 | toksyczne |
Polskie wytyczne z 2023 roku (Płudowski i wsp., Nutrients) uznają zakres 30-50 ng/ml za docelowy dla osób dorosłych. Wynik 20-30 ng/ml to jeszcze nie niedobór, ale już stężenie niewystarczające. Zakresy referencyjne na wydruku z laboratorium bywają szersze, dlatego interpretację opiera się na wytycznych, a nie wyłącznie na znacznikach przy wyniku.
Dlaczego w Polsce niedobór jest częsty
Skóra syntetyzuje witaminę D pod wpływem promieniowania UVB tylko wtedy, gdy słońce jest odpowiednio wysoko nad horyzontem. W Polsce efektywna synteza skórna zachodzi od maja do września, przy odsłoniętej skórze i bez filtra przeciwsłonecznego. Od października do kwietnia kąt padania promieni jest zbyt niski i synteza praktycznie się zatrzymuje. Przez te miesiące poziom witaminy D zależy od diety i suplementacji, a produkty spożywcze zawierają jej mało. Biorę witaminę D od października do marca i badam ją raz w roku od 2022, razem z TSH, ferrytyną i morfologią.
Kto powinien zbadać poziom witaminy D
Oznaczenie 25(OH)D jest uzasadnione u osób, u których ryzyko niedoboru jest wyższe niż w populacji ogólnej. Laboratoria wymieniają wśród wskazań do badania następujące grupy:
- osoby z nadwagą i o niskiej aktywności fizycznej,
- kobiety w ciąży,
- osoby z nawracającymi infekcjami,
- osoby z chorobami endokrynologicznymi, autoimmunologicznymi, alergiami i chorobami sercowo-naczyniowymi,
- osoby z zaburzeniami wchłaniania,
- osoby po 70. roku życia i na diecie wegetariańskiej.
Badanie wykonuje się przed rozpoczęciem suplementacji, żeby ustalić dawkę startową. Kolejną kontrolę robi się po około 3 miesiącach od jej startu. Gdy wynik mieści się w zakresie 30-50 ng/ml, wystarczy oznaczenie raz w roku.
Jak przygotować się do badania i ile kosztuje
Badanie nie wymaga bycia na czczo, a lekki posiłek przed pobraniem jest dozwolony. Krew najlepiej oddać rano, po przespanej nocy. Około 30 minut przed pobraniem wypija się szklankę wody (250 ml), a bezpośrednio przed wejściem do punktu odpoczywa 15 minut. Suplementów witaminy D nie odstawia się przed badaniem, bo wynik ma pokazać stężenie przy aktualnie przyjmowanej dawce. W sieciowym laboratorium badanie kosztuje 99 zł, w promocji od 69,30 zł, a wynik jest dostępny w 1 dzień roboczy.
Co zrobić z wynikiem poza normą
Przy wyniku poniżej 30 ng/ml dawkę witaminy D ustala lekarz na podstawie trzech rzeczy: wartości 25(OH)D, masy ciała i wieku. Kontrolę po wdrożeniu suplementacji wykonuje się po około 3 miesiącach. Wynik powyżej 100 ng/ml oznacza toksyczność i wymaga odstawienia suplementu oraz konsultacji lekarskiej.
Tekst nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Wynik 25(OH)D interpretuje lekarz, razem z wywiadem i ewentualnymi objawami.